بلوک سقفی پلاستوفوم چیست؟ بررسی مزایا، معایب، کاربرد و قیمت یونولیت سقفی
به گزارش مجله معماری کاشیا، بلوک سقفی پلاستوفوم که در صنعت ساختمان با نام یونولیت سقفی نیز شناخته میشود، یکی از مصالح سبک و پرکاربرد در اجرای سقفهای تیرچهبلوک است. این محصول از پلیاستایرن انبساطی (EPS) تولید میشود و به دلیل وزن کم، قابلیت عایقبندی حرارتی و سهولت اجرا، جایگزین مناسبی برای بلوکهای سفالی و سیمانی در بسیاری از پروژههای ساختمانی محسوب میشود. استفاده از بلوکهای پلاستوفوم علاوه بر کاهش بار مرده ساختمان، میتواند در افزایش سرعت ساختوساز و کاهش هزینههای اجرایی نیز مؤثر باشد. البته این محصول در کنار مزایای متعدد، محدودیتهایی نیز دارد که شناخت آنها پیش از خرید و اجرا ضروری است. در ادامه به بررسی ویژگیها، مزایا، معایب، روش تولید، شرایط نگهداری و عوامل مؤثر بر قیمت بلوک سقفی پلاستوفوم میپردازیم.
بلوک سقفی پلاستوفوم یا یونولیت سقفی از پلیاستایرن انبساطی (Expanded Polystyrene) ساخته میشود که به اختصار EPS نام دارد. پلیاستایرن نوعی پلیمر مصنوعی است که از پلیمریزاسیون مونومر استایرن به دست میآید. این ماده به دلیل وزن کم، قیمت مناسب و قابلیت عایقبندی حرارتی، کاربرد گستردهای در صنایع مختلف، از جمله ساختمانسازی و بستهبندی دارد. پلیاستایرن در انواع مختلفی از جمله پلیاستایرن معمولی (GPPS)، پلیاستایرن مقاوم به ضربه (HIPS) و پلیاستایرن انبساطی (EPS) تولید میشود.
تاریخچه پلاستوفوم
پلاستوفوم در دهه 1950 میلادی اختراع شد و از آن موقع، به طور گسترده در صنایع مختلف مانند بسته بندی، عایق کاری و ساختمان سازی به کار می رود. در صنعت ساختمان، بلوک های سقفی پلاستوفوم به عنوان جایگزینی برای مصالح سنتی مانند بتن و آجر استفاده می شوند. این مصالح در کشورهای مختلف از جمله ایران، یک گزینه ارزان و کارآمد بشمار می آیند.
ترکیب و ساختار بلوک های سقفی
بلوکهای پلاستوفوم از دانههای منبسطشده پلیاستایرن تشکیل شدهاند که طی فرایند تولید به یکدیگر متصل میشوند. ساختار سلولی بسته و وجود حجم زیادی از هوا درون این سلولها باعث کاهش وزن و افزایش خاصیت عایقبندی حرارتی محصول میشود. این ویژگیها پلاستوفوم را به یکی از مصالح پرکاربرد در سبکسازی و عایقکاری ساختمان تبدیل کردهاند.
انواع پلی استایرن
- پلی استایرن معمولی که دارای خواصی مانند مقاومت در برابر حرارت و ضربه پذیری مناسب در هنگام فرآیند است و برای مصارف عمومی نظیر ساخت ظروف یکبار مصرف، بدنه ساعت، رادیو و عایق برودتی در بدنه یخچال کاربرد دارد.
- پلی استایرن مقاوم که از مقاومت بالایی در برابر ضربه برخوردار است و از آن در ساخت بدنه لوازم خانگی، ظروف آشپزخانه و لوازم ورزشی استفاده می گردد.
- پلی استایرن انبساطی که پلاستوفوم نیز نام دارد نوعی پلیمر به رنگ سفید است که یک عامل فوم نماینده به آن اضافه شده است.
کاربرد پلاستوفوم
این متریال به عنوان عایق رطوبتی، حرارتی و صوتی ساختمان استفاده می گردد. استفاده از این متریال به عنوان حرارتی، هم می تواند در داخل ساختمان صورت گیرد و هم در بیرون آن.
از جمله کاربردهای عایق پلی استایرن می توان به عایق کاری دیوارهای دوجداره، عایق بندی سقف های شیبدار و مسطح، عایق کاری نمای ساختمان، عایق کاری نمای داخلی ساختمان، عایق کاری سقف و کف ساختمان، در سردخانه ها و روف گاردن اشاره نمود.
از دیگر موارد کاربرد پلاستوفوم می توان به استفاده از آن ها برای ساخت ماکت و تابلوهای تبلیغاتی اشاره نمود. پلاستوفوم در صنایع مختلف به علت ویژگی های خاص خود کاربردهای گوناگونی دارد:
صنعت ساخت و ساز
پلاستوفوم به عنوان عایق حرارتی در ساختمان ها و سازه ها به کار می رود. این ماده در دیوارها، سقف ها و کف ها برای جلوگیری از اتلاف انرژی و افزایش راحتی ساکنان استفاده می گردد.
بسته بندی و حمل و نقل
یکی از کاربردهای رایج پلاستوفوم در صنعت بسته بندی است. این ماده به عنوان حفاظ برای محصولات حساس در هنگام حمل و نقل استفاده می گردد. از جمله کاربردهای آن در بسته بندی لوازم الکترونیکی، ظروف شیشه ای و سایر کالاهای شنماینده است.
فراوری مصالح ساختمانی
پلاستوفوم به عنوان ماده اولیه در فراوری مصالح ساختمانی مانند بلوک های بتنی سبک و پانل های عایق مورد استفاده قرار می گیرد.
صنایع الکترونیک
در صنعت الکترونیک، از پلاستوفوم به عنوان عایق در تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی استفاده می گردد. این ماده به حفظ عملکرد تجهیزات و بعلاوه جلوگیری از آسیب های ناشی از ضربه و فشار یاری می نماید.
صنایع پزشکی
در بعضی موارد، پلاستوفوم در ساخت تجهیزات پزشکی و بعلاوه بسته بندی مواد دارویی و پزشکی مورد استفاده قرار می گیرد. این ماده به علت خاصیت عایق بندی و سبک بودن، گزینه ای بسیار مناسب برای این کاربردها است.
یکی از کاربردهای نو پلی استایرن استفاده از آن ها در ساخت ساندویچ پانل می باشد. آن چه که در ساخت ساندویچ پانل ها مورد استفاده قرار می گیرد، پلی یورتان می باشد.
خاصیت عایق پلی استایرن به اندازه پلی اورتان نیست. اما زمانی که در بین دو لایه ورق قرار گیرد می تواند از خاصیت عایق خوبی برخوردار گردد. استفاده از پلی استایرن به جای پلی اورتان از لحاظ هزینه نیز ارزان می باشد.
ویژگی های بلوک پلاستوفوم
- بلوکهای پلاستوفوم از وزن کم و جذب آب نسبتاً پایینی برخوردار هستند.
- استفاده از این بلوکها به جای بلوکهای سفالی و سیمانی موجب کاهش بار مرده ساختمان میشود.
- کاهش وزن ساختمان میتواند در کاهش نیروهای ناشی از زلزله مؤثر باشد.
- ابعاد بزرگتر و وزن کمتر این بلوکها موجب افزایش سرعت اجرای سقف میشود.
- حملونقل و برش بلوکهای پلاستوفوم نسبت به بسیاری از مصالح سنتی آسانتر است.
- این بلوکها در سقفهای تیرچهبلوک بهعنوان قالب ماندگار و مصالح پرکننده مورد استفاده قرار میگیرند و نقش باربری سازهای ندارند.
- ساختار سلولی پلاستوفوم موجب کاهش انتقال حرارت میشود.
مزایای بلوک های پلاستوفوم
- استفاده از بلوکهای پلاستوفوم در ساختمانسازی علاوه بر کاهش وزن سقف، میتواند موجب افزایش سرعت اجرا و کاهش برخی هزینههای ساختوساز شود. این بلوکها به دلیل ساختار سلولی خود، از قابلیت عایقبندی حرارتی مناسبی برخوردار هستند و به کاهش اتلاف انرژی کمک میکنند.
- از این مواد در ایجاد لایه ای به عنوان عایق حرارتی استفاده می گردد. بدین صورت که بلوک های پلاستوفوم قرار می گیرند و سپس فضای خالی آن ها با بتن پر می گردد.
- استفاده از این بلوک ها ارزان است و برای محیط زیست نیز آسیبی به همراه ندارد، چرا که قابل بازیافت هستند.
- عملکرد صوتی سقفهای دارای بلوک پلاستوفوم به عواملی مانند ضخامت سقف، نوع پوشش، مصالح مصرفی و نحوه اجرای آن بستگی دارد. همچنین میزان مصرف بتن، فولاد و تعداد تیرچهها باید بر اساس محاسبات مهندسی تعیین شود و استفاده از یونولیت سقفی بهتنهایی مجوز کاهش این مصالح نیست.
- بلوک پلاستوفوم نسبت به بلوک های سیمانی و بتنی ارزان تر است.
- استفاده از بلوک های پلاستوفوم باعث کاهش مصرف بتن، تیرچه و فولاد در ساختمان می گردد.
- بلوک های پلاستوفوم سازگار با محیط هستند و صد در صدشان قبل بازیافت می باشند.
- با توجه به وزن کم بلوک های پلاستوفوم، به تیرهای بتنی کمتری احتیاج است و ساختمان به صورت طبیعی عایق می گردد.
- بلوک های پلاستوفوم در برابر لرزش و پوسیدگی مقاوم هستند.
- مقاومت خوبی در برابر باد و طوفان دارند.
- این بلوک ها را می توان در پروژه های مسکونی، تجاری، اداری یا صنعتی به کار برد.
- با استفاده از این مواد علاوه بر افزایش سرعت ساخت، به وسیله کاهش نیروی کار لازم و کاهش بتن مصرفی، در هزینه ها نیز صرفه جویی می گردد.
معایب بلوک سقف پلاستوفوم
بلوکهای سقفی پلاستوفوم در کنار مزایای متعدد، دارای محدودیتهایی نیز هستند که هنگام خرید و اجرا باید مورد توجه قرار گیرند.
- حساسیت به حرارت و شعله مستقیم و احتمال ذوب شدن یا اشتعال در دماهای بالا
- احتمال انتشار دود و گازهای زیانآور هنگام آتشسوزی
- مقاومت مکانیکی محدود در مقایسه با مصالحی مانند بتن و آجر
- آسیبپذیری در برابر برخی حلالهای شیمیایی
- کاهش کیفیت سطحی در اثر قرار گرفتن طولانیمدت در معرض نور مستقیم خورشید
- ضرورت اجرای پوشش محافظ مناسب برای افزایش ایمنی در برابر حریق
- تجزیهپذیری پایین در طبیعت و ضرورت مدیریت صحیح ضایعات
- نیاز به رعایت اصول ایمنی و ضوابط مهندسی هنگام نصب و بتنریزی
مقاومت بلوک سقفی پلاستوفوم در برابر آتشسوزی
یکی از مهمترین نکات در استفاده از بلوکهای سقفی پلاستوفوم، توجه به رفتار آنها در برابر آتش است. بلوکهای مورد استفاده در ساختمان باید از نوع کندسوز و دارای نشان استاندارد معتبر باشند.
کندسوز بودن به معنای نسوز بودن محصول نیست. حتی بلوکهای کندسوز نیز در صورت قرار گرفتن در معرض حرارت شدید یا شعله مداوم ممکن است ذوب شوند یا بسوزند.
میزان مقاومت سقف در برابر حریق به مجموعه اجزای سقف، نوع پوشش محافظ، ضخامت مصالح و نحوه اجرا بستگی دارد. همچنین اجرای مستقیم اندود گچ و خاک روی یونولیت سقفی، بدون استفاده از اتصالات مکانیکی مناسب، مجاز نیست.
روش تولید پلاستوفوم
تولید بلوکهای پلاستوفوم معمولاً در چهار مرحله اصلی انجام میشود:
- پیشانبساط: دانههای پلیاستایرن حاوی عامل انبساطدهنده در معرض بخار آب قرار میگیرند و حجم آنها افزایش پیدا میکند.
- تثبیت دانهها: دانههای منبسطشده برای مدت مشخصی در مخازن مخصوص نگهداری میشوند تا به پایداری لازم برسند.
- قالبگیری: دانهها وارد قالب شده و با استفاده از بخار آب، مجدداً منبسط و به یکدیگر متصل میشوند.
- برش و آمادهسازی: پس از سرد شدن و تثبیت ابعادی، بلوکهای تولیدشده متناسب با کاربرد موردنظر برش داده میشوند.
نکات مهم در انبار کردن بلوک های پلاستوفوم
- این بلوک ها باید در محل کارگاه و دور از هرگونه مواد اشتعال زا مانند رنگ ها، حلال ها یا زباله های قابل اشتعال قرار بگیرند.
- محل نگهداری از بلوک های سقفی پلاستوفوم باید فاقد هرگونه احتمالی مبنی بر ریزش یا تماس براده های داغ یا جرقه های ناشی از جوشکاری باشد.
- بهتر است محل انبار دور از محل عملیات ساختمانی باشد تا در صورت آتش سوزی، از هرگونه حریق احتمالی در محل انبار جلوگیری گردد.
- بهتر است از انبار کردن بلوک ها به حجم بالاتر از 60 متر مکعب خودداری نمایید.
- کلیه کارگران و کارکنان باید دقت نمایند که از هرگونه شعله مانند سیگار در محل انبار استفاده ننمایند.
- حتما تعدادی کپسول آتش نشانی در نزدیکی محل انبار نگهداری گردد.
عوامل موثر بر قیمت بلوک و یونولیت سقفی
قیمت بلوک های سقفی پلاستوفوم می توانند به مواد اولیه، فرایند فراوری، کیفیت محصول، تقاضا و شرایط بازار، دانسیته، ابعاد استاندارد و اندازه ترکیب ضایعات در بلوک و… مرتبط باشند. در زیر به آنالیز مهم ترین عوامل مؤثر بر قیمت این بلوک ها می پردازیم:
- نوع و کیفیت مواد: نوع مواد اولیه ای که برای فراوری بلوک های پلاستوفوم استفاده می گردد، تأثیر زیادی بر قیمت نهایی دارد. کیفیت بالاتر مواد اولیه معمولاً با قیمت های بالاتر همراه است.
- تکنولوژی فراوری: روش ها و تکنولوژی های مورد استفاده در فراوری بلوک های پلاستوفوم نیز می تواند بر قیمت تأثیرگذار باشد. فرآیندهایی که شامل فناوری های پیشرفته تر و زمان بر بیشتری هستند، معمولاً هزینه بیشتری دارند.
- اندازه و شکل بلوک ها: ابعاد بلوک ها بعلاوه بر قیمت تأثیر دارند. بلوک های غیرمعمول یا سفارشی ممکن است هزینه بیشتری نسبت به اندازه های استاندارد داشته باشند.
- مکان فراوری: محل کارخانه و هزینه های عملیاتی (حمل و نقل، انرژی و نیروی کار) می تواند بر قیمت تأثیر بگذارد.
- شرایط بازار: قیمت ها تحت تأثیر شرایط تقاضا و عرضه در بازار قرار دارند. در زمان هایی که تقاضا برای مصالح ساختمانی افزایش می یابد، قیمت ها ممکن است بالا روند.
- مقررات دولتی و استانداردها: رعایت استانداردهای ایمنی و قانونی، ممکن است هزینه های فراوری را افزایش دهد و در نتیجه بر قیمت تأثیر بگذارد.
- وجود رقبا: تعداد فراورینمایندگان و رقابت در بازار نیز می تواند قیمت ها را تحت تأثیر قرار دهد. در بازار رقابتی، فراورینمایندگان ممکن است قیمت ها را کاهش دهند تا مشتری را جذب نمایند.
- خصوصیات فنی خاص: بعضی از بلوک ها دارای ویژگی های خاص مانند مقاومت در برابر آتش، ضد آب بودن و یا خواص اکولوژیکی هستند که می تواند قیمت آن ها را بالاتر ببرد.
- تأثیر بازارهای بین المللی: قیمت صادرات و واردات به علت تغییرات در نرخ ارز و تعرفه ها نیز می تواند بر قیمت بلوک های پلاستوفوم تاثیر بگذارد.
کاربرد پلیاستایرن در ساندویچ پانل
پلیاستایرن انبساطی یکی از مواد مورد استفاده در تولید هسته عایق ساندویچ پانلها است. علاوه بر این ماده، از پلییورتان، پلیایزوسیانورات و پشم سنگ نیز در تولید انواع ساندویچ پانل استفاده میشود.
پلیاستایرن معمولاً در ضخامت یکسان، عملکرد عایقبندی حرارتی ضعیفتری نسبت به پلییورتان دارد، اما به دلیل وزن کم و قیمت مناسب، در بسیاری از کاربردها گزینهای اقتصادی محسوب میشود. انتخاب نوع عایق ساندویچ پانل باید با توجه به شرایط محیطی، الزامات ایمنی در برابر حریق و نیازهای پروژه انجام شود.
تأثیر پلاستوفوم بر محیطزیست
پلاستوفوم از جمله مواد پلیمری دارای قابلیت بازیافت است و استفاده از آن بهعنوان عایق حرارتی میتواند به کاهش مصرف انرژی ساختمان کمک کند. با این حال، این ماده بهآسانی در طبیعت تجزیه نمیشود و دفع غیراصولی آن میتواند باعث آلودگی محیطزیست و انتشار ذرات پلاستیکی شود. بنابراین، جمعآوری و انتقال ضایعات پلاستوفوم به مراکز بازیافت از اهمیت ویژهای برخوردار است.
استانداردهای بلوک سقفی پلاستوفوم
هنگام خرید بلوک سقفی پلاستوفوم باید به نشان استاندارد، چگالی، ابعاد، مقاومت مکانیکی، کیفیت مواد اولیه و ویژگیهای کندسوزی محصول توجه کرد. بلوکهای پلیاستایرن سقفی مورد استفاده در ساختمان باید با الزامات استاندارد ملی ایران به شماره 11108 مطابقت داشته باشند. رعایت مقررات ملی ساختمان و دستورالعملهای ایمنی در مراحل انبارداری، نصب و اجرای سقف نیز ضروری است.
کلام پایانی
بلوک سقفی پلاستوفوم از جمله مصالحی است که استفاده از آن در ساختمانسازی میتواند به سبکسازی سازه، کاهش اتلاف انرژی و تسریع عملیات اجرایی کمک کند. وزن پایین، سهولت حملونقل و قابلیت عایقبندی حرارتی، از مهمترین دلایل استفاده از این محصول در پروژههای مسکونی، تجاری و صنعتی هستند. با این حال، حساسیت پلیاستایرن به حرارت و آتشسوزی، اهمیت رعایت استانداردهای ایمنی را در مراحل تولید، انبارداری و اجرا دوچندان میکند. هنگام خرید یونولیت سقفی بهتر است علاوه بر قیمت، به دانسیته، ابعاد، کیفیت مواد اولیه، ویژگیهای کندسوزی و نشان استاندارد محصول توجه داشته باشید. انتخاب مصالح استاندارد و اجرای صحیح آنها مطابق با ضوابط مهندسی میتواند ضمن بهینهسازی هزینههای ساخت، به افزایش ایمنی و کیفیت ساختمان نیز کمک کند.