دال بتنی چیست؟ آشنایی با انواع، کاربردها، مزایا و معایب سقف دال بتنی
به گزارش مجله معماری کاشیا، دال بتنی یکی از اجزای مهم سازههای بتنی است که نقش اساسی در ساخت سقف طبقات، کف ساختمانها، فونداسیون و عرشه پلها ایفا میکند. این عضو سازهای معمولاً از ترکیب بتن و میلگردهای فولادی ساخته میشود و وظیفه آن تحمل و انتقال بارهای وارده به سایر اجزای سازه است. دالهای بتنی با توجه به نحوه انتقال بار، شکل هندسی، سیستم تکیهگاهی و روش اجرا، در انواع مختلفی طراحی و اجرا میشوند. از دالهای یکطرفه و دوطرفه گرفته تا دالهای تخت، مشبک، قارچی، یوبوت و کوبیاکس، هرکدام ویژگیها و کاربردهای خاص خود را دارند. انتخاب نوع مناسب دال بتنی میتواند تأثیر مستقیمی بر میزان مصرف مصالح، هزینههای ساخت، عملکرد سازه و سرعت اجرای پروژه داشته باشد. در ادامه با انواع دال بتنی، روشهای ساخت و اجرای آن، مزایا و معایب و نکات مهم مربوط به پرداخت و عملآوری این سیستم سازهای آشنا میشویم.
دال بتنی نوعی سقف است که به صورت یکپارچه از مصالحی مانند بتن و فولاد فراوری می شود. از این دال در ساخت انواع سازه با کاربردهای متفاوت و ساخت عرشه انواع پل و کف سازی ها استفاده می شود و اجزای تشکیل دهنده آن میلگرد و بتن هستند. از این نمونه بیشتر در سقف طبقات استفاده می شود و ضخامت آن بین 10 تا 50 سانتی متر است.
دال هایی که ضخامت کمتری دارند به عنوان سنگ فرش مورد استفاده قرار می گیرند. در ادامه این مطلب از ما با ما همراه باشید و با انواع و نکات مهم اجرایی دال بتنی آشنا شوید.
ساخت دال بتنی
دال بتنی Concrete Slab یا در محل پروژه و یا به صورت پیش ساخته آماده می شود. نحوه حاضرسازی آن در محل پروژه به وسیله قالب هایی که خمیر بتن در آن ها ر یخته می شود صورت می گیرد.
قبل از بتن ریزی یکسری میلگردهای تقویتی در قالب قرار می گیرد و به وسیله وسایل پلاستیکی نگه داشته می شوند. این کار باعث می شود میلگردها به طور کامل به وسیله بتن پو شیده شوند.
قالب هایی که در دال استفاده می شوند از جنس صفحات پلاستیکی، فولادی و یا چوب هستند. برای ساخت پروژه هایی که کیفیت کار در آن ها از اهمیت بالایی برخوردار است، قالب های فولادی و پلاستیکی مورد استفاده قرار می گیرد.
در برخی مکان ها نیز مانند دال های کف ساختمان که با دیوارهای پی و یا آجر احاطه شدند نیازی به استفاده از قالب نیست؛ زیرا دیوارها به عنوان کناره های سینی قالب عمل می نمایند.
برخلاف دال بتنی که در محل پروژه فراوری می شود، دال پیش سا خته در کارخانه فراوری شد ه و به محل اجرای پروژه منتقل می شود. تکیه گاه دال در سازه باید ابعاد دقیقی د اشته باشد تا دال های پیش سا خته به صورت صحیح در جای خود نصب شوند.
عملکرد کلی دال بتنی
- برای ایجاد یک سطح صاف
- به عنوان عایق صدا، گرما و آتش
- محافظت از ساختمان در برابر شرایط محیطی
- انتقال بار مرده و زنده به تیرهای پیرامونی
- افزایش طبقات ساختمان
انواع دال بتنی از لحاظ انتقال بار
سقف دال در انواع زیر اجرا می شود:
دال یک طرفه
در صورتی که نسبت دهانه بزرگ تر به دهانه کوچک تر بیشتر از 2 باشد و دال بر روی دو لبه مقابل قرار گیرد، از نوع یک طرفه خواهد بود. در این دال انتقال بارهای وارده در جهت طولی می باشد.
اگر تکیه گاه هایی دال را در چهار ضلع آن پشتیبانی نمایند، این دال نیز یک طرفه است. در هر دو حالت تنها در راستای دهانه های کوچک تر، آرماتورها باید نصب شوند.
دال دو طرفه
اگر نسبت دهانه بزرگ تر دال نسبت به دهانه کوچک تر آن از 2 کمتر باشد و دال به واسطه تکیه گاه در چهار ضلع خود پشتیبانی شود می توان گفت از نوع دو طرفه خواهد بود. در این دال، آرماتورهای اصلی باید در هر دو جهت اجرا شوند؛ زیرا نیرو هم در راستای طولی و هم عرضی منتقل می شود.
انواع دال بتنی
در زیر بر حسب مکان مورد استفاده، اسلب ها را به انواع زیر تقسیم نموده ایم:
دال فونداسیون
اسلب فونداسیون به شکل یک پی گسترده عمل کر ده و با میلگرد تقویت می شود. از آنجایی که برخی از خاک ها مثل خاک رس ضعیف هستند، طراحی دال در اطراف خاک مهم است. بعد از رسیدن به زمین مستحکم، بتن ریزی فونداسیون گسترده آغاز می شود.
دال سقف
دال سقف المان مسطح سازه های فولادی و بتنی است و به موارد زیر تقسیم می شود:
تخت Flat Slab
Flat Slab در دسته دال های بتنی توپر محسوب می شود و هیچ گونه تیری در آن وجود ندارد. در این نوع سیستم، ستون ها به وسیله دال تخت به یکدیگر متصل می شوند. دال تخت از انواع دال دوطرفه می باشد و به صورت مستقیم به ستون متصل می شود.
اجرای دال تخت آسان تر از دال با تیر می باشد، زیرا اجرای آرماتوربندی و قالب بندی دال تخت آسان تر است. در بیشتر مواقع هزینه های اجرایی دال های تخت مناسب تر از هزینه های اجرایی دال با تیر می باشد. دال های تخت به علت انعطاف پذیری بیشتری که در محل قرار دادن ستون ها دارند، سبب اجرای یک طراحی بهتر می شوند.
دال بتنی با تیر
در سیستم دال با تیر، بارهای وار ده بر دال به صورت دوطرفه به تیرهای عمود بر هم انتقال پیدا می نمایند و پس از آن به وسیله تیر به ستون منتقل می شوند.
تیردال از جمله صلب ترین انواع سیستم سقفی می باشد که علاوه بر اجرای دال، تیرهای اصلی نیز در چهارطرف اجرا می شود و سبب کلاف شدن سازه و ایجاد عملکرد صلب تر آن می شود.
دال بتنی مشبک
با افزایش دهانه دال ضخامت آن نیز افزایش می یابد و در نهایت سبب افزایش وزن سقف می شود. به منظور کاهش وزن و صرفه جویی در مصرف بتن می توان دال تخت ضخیمی را در وسط دهانه با یک دال نازک با برآمدگی هایی در دو جهت عمود برهم، جایگزین کرد.
به منظور اجرای این نوع سقف می توان با استفاده از قالب های جعبه ای شکل، فضاهای خالی را در دو قسمت زیرین دال بوجود آورد. سقف وافل Waffle Slab نمونه ای از دال مشبک محسوب می شود.
دال بتنی قارچی یا کتیبه ای
برخی مواقع، ضخامت دال تخت را در اطراف ستون ها به صورت پله ای افزایش می دهند که به آن کتیبه می گویند. زیر این کتیبه را نیز به صورت مخروطی تا ستون ادامه می دهند که به آن سرستون می گویند. این نوع سیستم سقفی به دال قارچی یا کتیبه ای معروف می باشد.
از دال کتیبه ای معمولا برای کف هایی با بارهای سنگین مانند انبارها، ساختمان های صنعتی، پارکینگ های طبقاتی و سایر دهانه های بزرگ استفاده می شود.
دال بتنی مجوف یوبوت
دال های بتنی مجوف از دو لایه بتن مسلح در بالا و پایین دال تشکیل می شود. فاصله بین این دو لایه با بلوک توخالی یوبوت از جنس پلی پروپیلن پر می شود. این بلوک های توخالی در واقع جایگزین بتن غیرسازه ای در وسط سقف می شوند.
دال بتنی کوبیاکس
دال تخت کوبیاکس نیز مانند دال مجوف یوبوت می باشد و از دو لایه بتن مسلح در قسمت زیرین و بالایی تشکیل می شود. تنها تفاوت آن با دال مجوف این است که به جای هسته بتن مرکزی، در این سیستم از گوی های توخالی استفاده می شود. جنس این گوی ها از پلی اتیلن بازیافتی یا پلی پروپلین می باشد. دال بتنی کوبیاکس در دسته دال های بتنی دوطرفه قرار گرفته است.
نکات مهم در هنگام پرداخت و عمل آوری دال بتنی
- برای پرداخت دال بتنی باید نیروی انسانی کافی استفاده شود تا پرداخت و عمل آوری آن با توجه به دمای بتن و تاثیر شرایط آب و هوایی در گیرش آن به طرز صحیحی انجام شود.
- زمینی که قرار است بر روی آن دال اجرا شود باید دارای ظرفیت باربری یکنواخت باشد و به صورت درست زهکشی شود.
- قبل از بتن ریزی سطح زمین باید با آب مرطوب شود اما وقتی عملیات بتن ریزی آغاز می شود سطح مورد نظر باید خشک باشد.
- بتن نباید درون قالب ها سریع تر از حدی ر یخته شود که نتوان آن را پهن نمود و تراز کرد یا شمشه کشید. به همین منظور قبل از عملیات تراز کر دن، بتن نباید در سطح وسیعی پخش شود و قبل از شمشه کشی نیز نباید سطح وسیعی از بتن تراز شود و یا آب ناشی از آب انداختن بر روی سطح جمع شود.
- قالب های کناری و جدا نماینده میانی باید به مقدار کافی محکم باشند تا قابلیت تحمل وسایل تراز نماینده ارتعاشی و مکانیکی را داشته باشند. این قالب ها باید با دقت به صورت محکم با توجه به بالا رفتگی های سطحی پرداختی و مسیرهای هم تراز قرار بگیرند.
روش های پرداخت دال بتنی
دال بتنی به روش های گوناگون مورد پرداخت قرار می گیرد:
- تراز کردن دال بتنی: تراز نمودن به معنای پاک کر دن بتن اضافی از سطح رویی به منظور دستیابی به تراز مناسب است.
- T کشی یا شمشه کشی: در این روش از یک T یا شمشه برای نابودی پستی و بلندی های سطح و بعلاوه برای فروبردن دانه های درشت به داخل دال های بتن استفاده می شود. این روش بعد از عملیات تراز کردن انجام می شود.
- لبه کشی و درزکشی: لبه کشی در طول تمام درزهای جدا نماینده در دال های بتنی بیرونی و در کف هایی مانند ماشین روها و پیاده روها لازم است. لبه کشی باعث متراکم شدن دال بتنی مجاور قالب می شود که این امر استحکام دال بتنی را در برابر پوسیدگی و خرد شدگی بالا می برد.
- تخته مالی: بعد از اتمام لبه کشی و درز کشی، سطح بتن باید به وسیله ماله های تخته ای یا فلزی و یا ماله های برقی صاف و یکنواخت شود.
- ماله کشی: ماله کشی برای ایجاد یک سطح صاف و متراکم انجام می شود. ماله کشی فلزی بعد از تخته مالی باید انجام شود.
- جاروکشی: بعد از سفت شدن دال برای ایجاد سطحی بادوام در برابر لغزش از جاروکشی استفاده می شود. برای انجام این روش سطح باید به حدی سخت و مقاوم باشد که توانایی نگهداری خطوط منقوش را داشته باشد.
مزایای سقف دال بتنی
از جمله مزایای این نوع سقف بتنی می توان به موارد زیر اشاره نمود:
- اجرای آن به مقدار قابل توجه منجر به صرفه جویی در مصرف مصالحی نظیر سیمان، آب، فولاد، سنگدانه ها و … خواهد شد.
- این سقف در برابر آتش و حرارت بسیار مقاوم است.
- طول عمر آن بالاست، در نتیجه ساختمان سال ها عمر می نماید.
- سرعت اجرای سقف دال بالاست.
- رفتار این سقف در برابر نیروهای برشی بالا مناسب است، در نتیجه در برابر زمین لرزه نسبت به سازه های دیگر مستحکم تر می باشد.
- نوعی عایق صوتی به شمار می آید.
- با انتخاب سقف دال می توان در هزینه های حمل و نقل صرفه جویی نمود.
- خزش آن قابل قبول بو ده و مقاومت برشی و خمشی آن بالا می باشد.
معایب سقف دال
فهرست معایب سقف دال بتنی به توضیح زیر است.
- استفاده از آن در ساختمان های اسکلت فولادی توصیه نمی شود.
- وزن این سقف نسبت به سایر سقف ها بالاتر است.
- مقاومت کششی سقف دال پایین می باشد.
کلام پایانی
دال بتنی یکی از سیستمهای پرکاربرد در صنعت ساختمانسازی است که به دلیل مقاومت مناسب، دوام بالا و قابلیت اجرا در شکلها و ابعاد مختلف، در پروژههای عمرانی متعددی مورد استفاده قرار میگیرد. تنوع سیستمهای دال بتنی این امکان را فراهم میکند تا مهندسان با توجه به ابعاد دهانه، میزان بارگذاری، نوع کاربری ساختمان و شرایط اجرایی، گزینه مناسبی را انتخاب کنند. البته وزن نسبتاً زیاد برخی از انواع دال و نیاز به قالببندی، آرماتوربندی و اجرای دقیق بتنریزی از جمله مواردی هستند که باید پیش از انتخاب این سیستم مورد توجه قرار گیرند. در نهایت، طراحی اصولی، انتخاب مصالح باکیفیت و رعایت نکات اجرایی و عملآوری بتن، نقش مهمی در افزایش مقاومت، دوام و ایمنی دال بتنی دارند.